1- Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp (CAM) nedir?


Peter Mark Adams

Giriş

CAM (Tamamlayıcı ve Alternatif tıbbın ingilizcesi Complementary & Alternative Medicine'ın kısa hali), Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp'ın kısaltmasıdır. CAM; genellikle bütün geleneksel, özellikle de doğu tıp sistemlerini içerdiği gibi, tıp okullarında okutulan ve sonunda tıp doktoru ünvanının alınmasını sağlayan Batı Tıbbı'nın erişim alanı dışında olan diğer her türlü yeni terapi ve tedavi yöntemlerini de içinde barındıran bir kavram olarak tanımlanır.

CAM'in bu klasik tanımlaması artık eskimiştir çünkü, gün geçtikçe daha çok tıp okulu CAM uygulamalarını müfredatlarına almakta ve batı tıbbı tarafından "başarılı" bulunan CAM'leri kendi teori ve pratiklerine yavaşça dahil etmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü, Geleneksel Tıp (Traditional Medicine) yani TM ile, Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbbı (CAM) birbirinden ayırmak için TM/CAM kısaltmasını kullanmaktadır. Bu ayrımın temelinde, Çin, Ayurvedik (Hint) ve Tibet Tıbbı'nın kendi bağımsız teori ve pratikleriyle tam birer tıp sistemi olmaları yatar. Ayrıca kendilerine özgü eğitim gereksinimleri, programları vardır ve geleneksel tıbbı kendi kültürleri dahilinde oluştururlar. Bu sebeple bunları, CAM tanımı tarafından kapsanan geniş yelpazedeki teknikler ve uygulamalardan ayrı tutmakta fayda vardır.

Tamamlayıcı Tıp ne anlama geliyor?

Tamamlayıcı Tıp, geleneksel ve günümüz batı tıbbının her ikisinin de dışında kalan geniş yelpazedeki şifa uygulamalarını içerir. Tamamlayıcı Tıp, günümüz batı tıbbıyla birlikte, onun etkisini azaltmadan, hastanın durumunu iyileştirmek üzere kullanılır. Bu terapinin, kullanılan esas terapinin yaptıklarını desteklerken, hastanın kullanılmadığı takdirde gerçekleşeceğinden çok daha çabuk iyileşmesini sağlayan olumlu bir etkisi olmalıdır.

Buna güzel bir örnek olarak, radyasyon terapisi veya kemoterapiyle birlikte akupunktur, Reiki ve biyoenerji kullanılması gösterilebilir. Kanserle mücadelede kullanılan bu terapiler bağışıklık sistemini etkiler ve bitkinlik, bulantı ve yorgunluğa yol açabilirler. Hatta bağışıklık sisteminin düzgün çalışmasını engelleyerek, hastayı ikincil enfeksiyonlar kapma riskiyle karşı karşıya bırakabilecek bir noktaya kadar getirebilirler. CAM ve günümüz tıbbı arasındaki bu işbirliği türüne, tek elden organize edildiği ve tatbik edildiği zaman "Entegre Tıp" (Integrative Medicine) denir.

Bu bağlamda tamamlayıcı terapilerin doğal olarak hastanın bağışıklık sistemini ikincil bir enfeksiyona karşı dayanıklı olması için kuvvetlendirirken, hastanın enerji seviyesini yükseltip ve bitkinlik, bulantı ve yorgunluklarını yenmelerine yardımcı olması beklenir.

Daha önce belirttiğim gibi, bunu yaparken uygulanan tedavinin akışını veya işleyişini etkilemeyecek şekilde yapmalıdır. Tamamlayıcı terapinin, uygulanan tedaviye yardımcı olmak üzere yapıldığı ve hiç bir şekilde esas tedaviye bir alternatif teşkil etmediği hasta tarafından açık şekilde kavranmalıdır.

Geleneksel tıbba ulaşma imkanınız olduğu sürece, bir sorununuz olduğu zaman teşhis konması için daima yetkili bir tıp doktoruna gitmeli ve sizin için tavsiye edilen tedavi yöntemini uygulamalısınız. Eğer halihazırda herhangi bir CAM kullanıyorsanız ya da kullanmayı düşünüyorsanız, durumunuzu etkileyecek herhangi birşeyden haberi olması veya size tavsiye edebileceği bir tedavi olabilmesi açısından doktorunuzu bu konuda bilgilendirin. Bu durum özellikle çeşitli bitkiler kullanıyorsanız kritik önem taşıyabilir, zira bu bitkilerin içindeki bazı maddeler kullanılan ilaçlarla etkileşmeye girebilir, etkilerini azaltabilir veya hepten yok edebilir.

Dünya Sağlık Organizasyonu'nun "Geleneksel ve Modern Tıp: İki yaklaşım arasında uyumu sağlamak" isimli raporunu ve "CAM nedir?" makalesi gibi bazı faydalı bilgiler için Dipnot 1'e bakınız (aşağıda).

Alternatif Tıp nedir?

Alternatif, günümüz batı tıbbının yerine kullanılan bir terapi türü anlamına gelir. "Alternatif Tıp" veya "alternatif terapi" terimleri, günümüz batı tıbbının tamamını bir reddetme veya ayrı tutma iması içerdikleri için artık çok sık kullanılmıyor. Aslında bu oldukça gerçekdışı olur zira batı tıbbı dünyanın geneline yayılmış durumdadır ve genellikle insanlar ideolojik platformlar yerine çözüm aramaktadır. İnsanlar her iki dünyanın da en iyilerini bir araya getirerek, mümkün olan en yüksek şifayı elde eden çözümler bulma çabasındadır.

TM/CAM tartışması, küçük gören bir reddedişten, eleştirisiz kabule kadar bir çok uç tepki çekmektedir. Bu iki uç da daha çok, ilgili konuların karmaşıklığına dair gerçek bir kavrayış ya da akıl yürütmesi yerine, insanların ideolojik önyargıları için bir platform görevi görür.

Bu yüzden öncelikle TM/CAM terimi tarafından nelerin kapsandığına açıklık getirmek, sonrasında ise TM/CAM ve günümüz batı tıbbının konu ve yaklaşımlarındaki kilit farklılıkları irdelemek faydalı olacaktır.

TM/CAM tarafından kapsanan uygulamalar nelerdir?

TM/CAM, dünyanın bir çok değişik kültüründen kaynaklanan, çok geniş bir uygulama yelpazesine sahiptir. TM/CAM'e halk tarafından gittikçe artan şekilde sahip çıkılması sebebiyle, Amerikan Hükümeti Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH - The US Government National Institutes for Health) 1998 yılında, araştırmalar yapmak ve TM/CAM konusunda tavsiyelerde bulunmak ve rehberlik etmek için "Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp için Amerikan Ulusal Sağlık Merkezi"ni (NCCAM -The US National Institutes of Health Center for Complementary and Alternative Medicine) kurdu. NCCAM, TM/CAM olarak sınıflandırılan bir çok değişik alan ve uygulama türlerini anlamak için faydalı bir sınıflandırma sistemi geliştirdi.

Bu sınıflandırmada beş ana kategori bulunmaktadır (ancak göreceğimiz gibi birbirlerini içerdikleri de olabiliyor). Güncel uygulamaların yüksek çeşitliğini gözler önüne serebilmek için, her kategoriye daha çok bilinen bazı uygulamalar "eklemeyi" denedim. Bu liste her kategori için mevcut uygulamaların tam bir listesi olmaktan çok, CAM uygulamalarının zengin çeşitliliğini göstermek için basit bir örnektir.

1) Alternatif Tıp Sistemleri (WHO tarafından Geleneksel Tıp olarak adlandırılır)
Günümüz batı tıbbından bağımsız olarak ortaya çıkmış, bağımsız bir teori ve uygulama esası olan, geleneksel doğu ve daha yakın zamanda gelişen batı tıp sistemleri.

Ayurvedik Tıp, Geleneksel Çin Tıbbı, Geleneksel Tibet Tıbbı, Homeopati, Naturopati

2) Zihin-Beden Tıbbı
Bu uygulamalar beden sağlığını zihinle uğraşarak etkilemeyi hedefler.

Sanat Terapisi (Art Therapy), Biyo-geridönüş (Biofeedback), Meditasyon, NLP (Neuro Linguistic Programming), Rahatlama, Maneviyatçılık (Spirituality), Yoga.

3) Biyoloji Bazlı Terapiler
Bitkiler, vitaminler ve diğer doğal ürünleri kullanır.

Rejimler, Bitkiler, Vitaminler

4) Manipülatif ve Beden Bazlı Yöntemler
Bedenin manipüle veya hareket ettirilmesine dayanır

Alexander Tekniği, Kayropraktik (Chiropractic), CST (Cranio-Sakral Terapi), Masaj, Osteopati

5) Enerji Terapileri
Bedenin doğal enerji alanlarıyla çalışan iki tür Enerji Terapisi vardır: bedenin biyo-elektromanyetik enerji alanıyla çalışanlar ve bedenin "biyoalanları" veya "sübtil enerji" alanlarıyla çalışanlar. Biyo-elektromanyetik enerji alanlarının varlığı batı bilimi tarafından ispatlanmıştır ve bu bilgi, EEG, EKG gibi günümüz teşhis ve tedavi yöntemlerine ve aşağıda belirtilen günümüzde daha az kullanılan yöntemlere temel oluşturmuştur. Batı bilimi tarafından "biyoalanlar"ın veya "sübtil enerji" alanlarının varlığı, tüm doğu tıbbı ve diğer ilgili bir çok tedavi için olduğu kadar kişisel ve ruhsal gelişim yaklaşımları için de büyük önem teşkil eden bir kavram olmasına rağmen hala ispat edememiştir.

a) Biyo-elektromanyetik Terapiler
Mıknatıslar, değişken ya da doğrudan akım alanları

b) Biyo-alan Terapileri
Akupunktur, Akupresür, Biyoenerji, Nefes çalışması, Çakra Terapisi, Duygusal Özgürleşme Teknikleri (EFT), Aile Dizimi, Labirent, Qi Gung, Refleksoloji, Reiki, Shiatsu, Tai Chi

İlk kategori olan Alternatif Tıp Sistemleri, dünyanın çeşitli bölgelerinde binlerce yıl içinde evrimleşmiş olan ve geleneksel batı tıbbının dışında kalan tüm tıp sistemlerini kapsar. Ayrıca Hint(Ayurvedik), Çin ve Tibet tıbbı gibi geleneksel sistemlerin kendi kültürleri içinde "güncel" tıp olarak görüldükleri ve insanlara kendi durumlarını anlamaları için çok daha geniş imkanlar sunduğu için batıda da yaygınlaşmaya başladıkları belirtilmelidir. Bu sistemler tipik olarak nefes çalışması, masaj, bitkiler, rejim ve meditasyon gibi çok geniş yelpazedeki bir çok entegre tekniğe sahip olduklarından, NCCAM tarafından oluşturulan kategorilerin hepsindekilerle uyumlu, tam bir şifa uygulaması sunar.

Birinci kategori aynı zamanda Homeopati ve Naturopati gibi alternatif batı tıp sistemlerini de içerir.

Değişik kategorilerin birbirini kapsamasıyla ilgili olarak bir örnek de Geleneksel (Doğu) Tıbbı verilebilir. Geleneksel doğu tıbbı, başlıca salgı bezleri ve organların işleyişlerini doğrudan etkileyen, meridyenlerden ve kanallardan akan bir sübtil enerji kavramına dayanır. Bu sübtil enerji anatomisi, batı tıbbı tarafından kesinlikle bilinmemektedir. Bunun sonucunda akupunkturun etkisi günümüzde tanınması ve kabul edilmesine karşın, batı tıp biliminin bunun nasıl çalıştığına dair hiçbir fikri yoktur.

Bu batı sistemlerine göre hastalıklar, bahsedilen enerjinin akışında oluşabilecek dengesizlikler veya tıkanıklıklar sonucunda oluşmaktadır. Bu bakış açısı Ayurvedik, Çin ve Tibet tıbbı, Qi Gung, Yoga ve Tai Chi dışında, biyoenerji, nefes çalışması ve meditasyonun birçok türü ve diğer tüm biyo-alan enerji terapileri tarafından da paylaşılmaktadır. Hint, Tibet ve Çin meditasyon uygulamaları, tipik olarak sübtil enerjinin ana meridyenlerdeki akışını sağlamayı (örneğin klasik taoist mikrokozmik yörünge meditasyonunda olduğu gibi) veya sübtil enerjiyi merkezi kanalda toplamayı amaçlar. Genellikle Tai Chi, Yoga ve Meditasyonun batıdaki uygulamaları, zindeliği, sağlığı ve rahatlamayı veya sadece "zayıf kalmayı" sağlamak üzere yapılırken, bu gelişmiş uygulamalara ciddi bir vurgu yapmazlar. Bu tür uygulamalar uzman bir eğitim ve rehberlik kadar, günlük tatbik ve yıllara yayılan sistematik bir kendini adama gerektirir. Bunun önemi ise, disiplinlerin etkilerini batıdaki terapik anlamda değerlendirirken ortaya çıkar. Batıdaki sağlık merkezlerinde uygulandığı şekliyle bu teknikler, genel olarakyaşam kalitesini yükseltmek için çalışırlar. Ancak ustalar ve adanmış öğrenciler tarafından uygulandığı takdirde bu tekniklerin, bedenin en basit işlevlerinin üzerinde bile ciddi etkiler yaratabilir.

"Sübtil enerji" kavramıyla ilgili problem, şimdilik bu kavramın batı bilimi için fazla "sübtil" olmasıdır! Bu konuyla ilgili olarak, batı biliminin dünya görüşünde "sübtil enerji"nin yeriyle ilgili bir tartışma için "Bilim, Ruhun Doğası ve Doğanın ruhu" isimli makalemi okuyunuz. Batı bilimi, "sübtil enerji"yi tespit edemiyor, ancak en son bilimsel araştırmalara göre, batı bilimi evrenin %95'ini oluşturan enerji ve maddeyi de tespit edemiyor! Sübtil enerji gerçekten var mı? Enerji terapileriyle uğraşan veya bu konuda deneyimi olanların büyük çoğunluğunun cevabı "Evet, kesinlikle böyle birşey var!" şeklinde olacaktır.

İki ve beşinci kategoriler arasında kapsanan geniş yelpazedeki uygulamalar, ya geleneksel (doğu) tıbbının özel bir tedavi şeklidir ya da batıda geliştirilmiştir. Batıda geliştirilen tekniklerden bazılarına, dördüncü kategoriden; Alexander Tekniği, Cranio-Sakral Terapi, Kayropraktik ve Osteopati, beşinci kategoriden Duygusal Özgürleşme Teknikleri (EFT),Aile Dizimi ve Labirent örnek gösterilebilir. Düşünce alanı terapilerine batıda yapılan araştırmalar sonucu kazandırılmış olarak gözüken EFT, aslında geleneksel Çin Qi Gung'unun bir parçası NeiGung adı verilen bir disiplininin yeniden keşfedilmesinden başka bir şey değildir.

CAM uygulamalarının sınıflandırmaları, rehberleri ve tanımları için, bir kaç link bulunan Dip Not 2'ye bakınız.

Bu anlayışla artık günümüz batı tıbbıyla CAM arasındaki ana temasal farklılıkların bazılarını irdeleyebiliriz.

Hastalığın Kökeni

TM/CAM uygulamalarının çoğu, organizmanın doğası ve nasıl çalıştığına dair oldukça radikal bir modelle çalışmaktadır. Bilinen anatomi dışında, her hastalık için esas neden olan bir de "sübtil enerji" anatomisi olduğu düşünülür. Bu anatomi örneğin akupunkturda olduğu gibi "meridyen sistemleri"ni içerir. Meridyenler, sübtil enerjinin beden içinde akmasını sağlayan ve fiziksel organların doğru çalışması için gerekli yaşam gücünü tedarik eden bir kanallar sistemidir. Hastalıklar bu enerjinin doğal akışında meydana gelebilecek blokajlar sebebiyle oluşur ve bu blokajlar ortadan kaldırıldığında tekrar sağlığa kavuşulur. Enerji blokajlarının ana sebepleri, hormon salgılanmasını ve kasların gerilmesini tetikleyen şiddetli olumsuz düşüncelerdir. Sürekli tekrarla, bu etkiler alışkanlık haline gelir.

Genellikle kendimizle içsel diyaloğumuz, sürekli geçmişin acılarını ve onunla ilgili olumsuz hisleri yeniden canlandıran, kendini tekrar eden ve olumsuz bir niteliktedir. Bu içsel diyaloğun olumsuz özelliği, devamlı aynı olumsuz hisleri ve onunla ilgili kas ve kimyasal tepkileri yeniden tetiklemesidir. Zamanla bu tekrarlar, bedendeki sübtil enerjinin normal akışında blokajlar oluşmasına sebebiyet verir, sonunda da organları etkileyerek fiziksel hastalığın ortaya çıkmasına temel oluşturur. Bu sebeple TM/CAM, tüm fiziksel belirtilerin altında, hastanın deneyimlediği şekliyle hayatının derinlerinde yatan duygusal bir sebep olduğunu savunur. Böyle bir yaklaşımın, günümüz batı tıbbından ne kadar radikal bir şekilde farklı olduğunu ve tedavi anlamında çok daha değişik yöntemler kullanılmasına yol açacağını görmek zor değildir.

Holistik - (Bütünsellik )

TM/CAM'in bir başka temel özelliği de, zihin, beden ve ruhu kapsaması anlamında holistik bakış açısıdır. TM/CAM bedene kendini doğal olarak tedavi edebilen bir mekanizma olarak bakar ve kendi kendini tedavi kapasitesinin tezahür etmesi için gerekli gücün açığa çıkması için yollar arar. Genellikle günümüz batı tıbbının bedenin önemini göz ardı ettiği ve bu önemi onun yerine bazı belirtileri tedavi etmek için ilaç kullanılmasına verdiğini görürüz.

Doktora giden hastaların %80 ve fazlasının gösterdiği semptomların altında duygusal sorunlar olduğu tahmin edilmektedir. Bu tarz problemlerle ilgili olarak doktorların eğitimleri ve iş yükleri, görülen semptomları azaltmaya yönelik çeşitli ilaçlar yazmaktan antidepresanlar, ağrı kesiciler, antibiyotikler) başka birşey yapmalarına izin vermez. Buna karşılık hastalıkların kökeniyle ilgili anlayışı göz önünde bulundurulduğunda TM/CAM'ler, hastanın duygusal problemlerinin su yüzüne çıkartılması ve yaşam tarzının daha sağlıklı, önleyici bir yola sokulması esasına göre çalışır. Tedaviyle, bedendeki sübtil enerji akışının yeniden dengelenmesi ve bu yeni dengenin muhafaza edilmesi için gerekli olan arka plandaki sorunların iyileştirilmesi amacı güdülür.

Önleyici Yaklaşım

Tarihsel olarak doğu gelenekleri hastalıkları önlemeye daha fazla ehemmiyet verme eğilimi göstermişlerdir ve TM/CAM'lerin de doğudan türediği için, spesifik fiziksel hastalıkları ortadan kaldırmaktansa, dengeli ve sağlıklı bir hayat tarzı geliştirmek ve bunu muhafaza etmek eğiliminde oldukları görülür. Bunun çok geniş bir genelleme olduğunun farkındayım, çünkü akupunktur gibi bir çok TM/CAM uygulaması, doğrudan spesifik hastalıkları tedavi etmeye odaklanmıştır. Ancak TM/CAM'lerin genel yaklaşım olarak önleyici bir tarzı benimsedikleri de doğrudur. Bunun tersine günümüz batı tıbbı ise, TM/CAM'in bir çok hastalığın altında yatan neden olarak gördüğü hayat tarzı faktörlerini (duygusal denge, pozitif bakış açısı, rejim, egzersiz ve stres dağıtmak gibi) anlamak ve iyileştirmekten ziyade, belirli fiziksel semptomları tedavi etmeye yönelmiştir. İşte bir çok TM/CAM uygulamasının holistik olarak görülmesinin altında yatan da, kişiyi çevreleyen şartlara karşı bu daha geniş olan bakış açısıdır. Bu yaklaşımın sonuçlarından biri, terapi esnasında uygulanacak herhangi bir TM/CAM uygulamasının etkilerini izole etmenin inanılmaz derecede güç olmasıdır. Genellikle insanlar kendi tıp tedavilerinin yanında, bir veya daha fazla TM/CAM uygulamasını da kullanır. Bu zaten TM/CAM'in felsefesine uygundur ancak spesifik nedenleri izole ve analiz etmekle ilgili batı "kurallarını" ihlal eder.



Alıntı

bilgiler için teşekkür ederim hakan